-Έδειχνε με το δάκτυλό του, με διαίσθηση,  50 μέτρα από το σημείο.

-Σε πολύ κοντινή απόσταση ο ομαδικός τάφος περισσοτέρων από 200 στρατιωτών

Τα οστά του αγνοούμενου από το καλοκαίρι του 1974, Κύπριου στρατιώτη Νίκου Βιολάρη, βρέθηκαν και ταυτοποιήθηκαν πρόσφατα, και ο ενταφιασμός των λειψάνων του θα τελεστεί στις 15 Μαρτίου 2026, τη μέρα των γενεθλίων του. Σημαντικότατο ρόλο στην εύρεση των λειψάνων του Κύπριου ήρωα, έπαιξε ο δίδυμος αδελφός του Ανδρέας Βιολάρης, ο οποίος από διαίσθηση, υπέδειξε το συγκεκριμένο σημείο εύρεσης και παράλληλα επέλεξε να τελεστεί ο ενταφιασμός της σορού του την ημέρα που γιόρταζαν μαζί τα γενέθλιά τους, στις 15 Μαρτίου και ώρα 14:00 στην εκκλησία Αγίου Γεωργίου στην γενέτειρά τους Καλό Χωριό Κλήρου, ενώ ο ενταφιασμός θα γίνει στον Τύμβο Μακεδονίτισσας.

Η σορός του Νίκου Βιολάρη βρέθηκε διάτρητη από σφαίρες. Πυροβολήθηκε πισώπλατα προφανώς, όταν επιχείρησε να διαφύγει μετά από ενέδρα, αλλά υπάρχουν και ενδείξεις πιθανού πλήγματος από πλήγμα όλμου.

«Είπα στο γιο μου, που βαφτίσαμε Νίκο στη μνήμη του θείου του, την ημέρα του γάμου του το 2008, πως είχα πληροφορία ότι ο αδελφός μου βρισκόταν θαμμένος σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία στη Λάπηθο, όπου υπήρχε ομαδικός τάφος πέραν των 200 ατόμων. Σε αυτό τον τάφο είχαμε πληροφορία ότι βρισκόταν και ο Νίκος μας. Επέμεινα πως το λείψανό του θα βρισκόταν σε συγκεκριμένο σημείο. Ήταν σαν να μου έλεγε «είμαι εδώ». Και όντως, τα οστά του εντοπίστηκαν σε απόσταση 50 μέτρων από εκεί που έδειχνε το δάχτυλό μου και η διαίσθησή μου», λέει ο Ανδρέας Βιολάρης.

Στα λείψανα που βρέθηκαν στον ομαδικό τάφο, έλειπε μέρος του προσώπου του, μέρος της δεξιάς γνάθου του, μέρος της δεξιάς πατούσας του. Ο αδελφός του Βασίλης κλήθηκε στο Ανθρωπολογικό Εργαστήρι της Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων (ΔΕΑ) και τον αναγνώρισε, όπως θα αναγνώριζε τον εαυτό του στον καθρέφτη.

Πρόκειται για μια τραγική και συνάμα συγκινητική εξέλιξη, ενός έργου με θλιβερό επίλογο, την οποία περιέγραψε ο ίδιος ο Ανδρέας Βιολάρης, αφηγούμενος  όσα θυμάται από την τότε εποχή.

Η τουρκική εισβολή

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Την περίοδο της τουρκικής εισβολής, ο Νίκος Βιολάρης ήταν κληρωτός έξι μηνών. Είχε την ατυχία να εγκαταλείψει το σχολείο, κάτι το οποίο τον οδήγησε έξι μήνες νωρίτερα στην Εθνική Φρουρά. Ατυχία, υπό την έννοια πως αν κατατασσόταν κανονικά, μαζί με τον δίδυμο αδελφό του, αυτό θα γινόταν μετά την εισβολή και προφανώς δεν θα έχανε τη ζωή του.

Όταν δόθηκε η οδηγία από τον Μακάριο να εγκαταλείψουν την Κύπρο οι Έλληνες αξιωματικοί, οι οποίοι διέμεναν στο ξενοδοχείο Κλεοπάτρα, στον Νίκο δόθηκε οδηγία να κατασκευάσει κιβώτια στα οποία θα έβαζαν οι εξ Ελλάδος αξιωματικοί τα προσωπικά τους αντικείμενα. Εργαζόταν στην ξυλοσχιστική μηχανή του Ηλία, στη Λεωφόρο Τσερίου.

Η αφήγηση του Ανδρέα Βιολάρη

«Όταν αρραβωνιάστηκε ο αδελφός μου, μου νοίκιασαν δωμάτιο δίπλα από εκεί που έμενε, διότι ήμασταν αχώριστοι. Στις 19 Ιουλίου 1974, μια μέρα πριν εκδηλωθεί η τουρκική εισβολή, η νύφη μου ετοίμασε δύο σάντουιτς και μου είπε, «πήγαινε να τα πας του αδελφού σου». Ο Νίκος βρισκόταν στην είσοδο του παλιού νοσοκομείου, εκεί που βρισκόταν και ο φύλακας, και έδινε πληροφορίες σχετικά με το ποιοι ήταν τραυματίες στο πραξικόπημα. Όταν του πήγα τα σάντουιτς, μου είπε «πήγαινε στην Πύλη Πάφου, συνέλαβαν τον αδελφό μας (υπηρετούσε στο Εφεδρικό) οι ΕΟΚΑβητατζήδες και πάνε του τα σάντουιτς, πήγαινε πες της χαριτωμένης μου και των πεθερικών μου, πως ξεκινήσαν και έρχονται οι Τούρκοι». Όντως πήγα και τους ενημέρωσα.

Την επομένη, 20 Ιουλίου, όταν εκδηλώθηκε η τουρκική εισβολή, και ένεκα του ότι ως οικογένεια ήμασταν στιγματισμένοι από τους πραξικοπηματίες, μείναμε σπίτι. Εγώ θα κατατασσόμουν στις 17 Ιουλίου, αλλά λόγω του πραξικοπήματος, δεν έγινε η κατάταξη. Όταν άρχισαν τα εμβατήρια προαναγγέλλοντας την τουρκική εισβολή, ένας γείτονάς μας πραξικοπηματίας, μας κτύπησε την πόρτα και μας είπε, «σας κάλεσε το ραδιόφωνο να καταταγείτε στα κατά τόπους Στρατολογικά Γραφεία». Μαζί με τους συγχωριανούς μου, με τους οποίους θα κατατασσόμασταν αν δεν εκδηλωνόταν το πραξικόπημα, επιβιβαστήκαμε στο λεωφορείο του θείου μου και πήγαμε στον Αη-Γιώργη στην Αθαλάσσα να καταταγούμε. Εκεί ήταν βομβαρδισμένα όταν πήγαμε. Τελικά, μας πήραν στον Αστυνομικό Σταθμό Δευτεράς και μας έδωσαν οπλισμό και πήγαμε κάτω από ευκαλύπτους στην Ψημολόφου και από εκεί στην περιοχή Δίκωμο-Συγχαρί. Όλα αυτά, χωρίς καμιά εκπαίδευση.

Σε κάποιο στάδιο δεν είχαμε οποιαδήποτε επαφή με τον αδελφό μου, ο οποίος λάμβανε μέρος όπου γινόταν ναρκοθέτηση, από το Ξερό μέχρι και το Μπογάζι, σε σημεία που θεωρούνταν κρίσιμα για απόβαση των Τούρκων. Ένα από τα σημεία που ναρκοθέτησαν ήταν μια περιοχή μετά τα Καζιβερά, όπου οι Τούρκοι επιχείρησαν να διενεργήσουν απόβαση με μεταγωγικά και εκεί δημιούργησαν κάτι σαν μνημείο».

Η αναζήτηση στο στρατόπεδο BMH

«Μεταξύ πρώτης και δεύτερης εισβολής, από ό,τι θυμάμαι 24 ή 25 Ιουλίου, πήγαμε με τον πατέρα μου στο Στρατόπεδο BMH με σκοπό να συλλέξουμε πληροφορίες για να διαπιστώσουμε πού βρίσκεται ο Νίκος. Δυστυχώς δεν μας επέτρεψαν να μπούμε στο Στρατόπεδο, επειδή την ώρα εκείνη έμπαινε ο καθαιρεμένος Μητροπολίτης Γεννάδιος.

Αναχωρήσαμε άπραγοι για το Καλό Χωριό, και στην Κλήρου είδαμε ένα φορτηγό  του Στρατού να έρχεται από απέναντί μας και μέχρι αυτή τη στιγμή βλέπω τη στιγμή εκείνη μπροστά μου, τον αδελφό μου να κάθεται στην κάσια του φορτηγού. Είδα ένα χέρι που μας χαιρέτησε, αλλά δεν αντιλήφθηκα ότι ήταν ο αδελφός μου. Το συνειδητοποίησα μετά, όταν πήγαμε σπίτι με τον πατέρα μου, από τα σημάδια που μας άφησε. Το σημάδι που βρήκαμε ήταν υπολείμματα αναρής ξερής (στο τραπέζι) την οποία είχε φτιάξει η μάνα μας. Βγήκα από το σπίτι μας και πήγα στην πλατεία του χωριού και εκεί μου φώναξε ο μακαρίτης ο Νικόλας και μου είπε: «Πού ήσασταν και ήρθε ο αδελφός σου ο Νίκος και δεν σας ήβρε;» Τον ρώτησα αν τον είδε, και μου απάντησε «ναι». Τότε του είπα, «γιατί δεν τον κατέβασες αφού ξέρεις πως είναι όλα προδομένα και άφησες τον να πάει στην σφαγή»; Ο μακαρίτης ο Νικόλας, μου είπε: «Είπα του, γιέ μου πού εν να πάεις; Κατέβα κάτω γιέ μου, εν ούλα προδομένα». Όπως μου είπε εκείνη την ώρα, ο Νίκος του απάντησε: «Ο ένας έν πάει, ο άλλος εν πάει, στο τέλος εν ούλους που να μας πιάσουν οι Τούρκοι, και εμέναν το καθήκον μου είναι να υπηρετήσω την πατρίδα μου». Έφυγε από εκεί και πήγε στο Στρατόπεδο.

Στο Μπογάζι και τη Λάπηθο για ναρκοθέτηση

«Χρονολογικά φτάσαμε στις 6 Αυγούστου, οπόταν είχαν κάνει ναρκοθέτηση στο Τρίκωμο.  Μόλις είχαμε ενημερωθεί από τη μονάδα του (70 Τάγμα Μηχανικού), πως ο Νίκος συμμετείχε σε ομάδα στρατιωτών, οι οποίοι ύστερα από αποστολή ναρκοθέτησης στις 6 Αυγούστου 1974 στη Λάπηθο, δεν είχαν δώσει σημεία ζωής».

Ήρθε ο μακαρίτης ο Γιασουμής ο χωριανός μας (τότε ήταν Έφεδρος) ο οποίος συνάντησε τον Νίκο στο Μπογάζι και μας είπε: «Εβρεθήκαμεν στο Μπογάζι και του έδωκα και μία λίρα».

Μετά από αυτό το περιστατικό, ηρεμήσαμε κάπως. Όμως, μετά τις 6 Αυγούστου δεν είχαμε άλλα νέα, αλλά πληροφορηθήκαμε ότι η μονάδα του είχε μετακινηθεί στο χώρο διασποράς στη Σκαρίνου. Τότε πήγαμε με τον πατέρα μου στη Σκαρίνου με σκοπό να συναντήσουμε τον Νίκο. Όταν φτάσαμε στην πύλη και ρωτήσαμε σχετικά, μας είπαν: «Δυστυχώς δεν έχουμε νέα. Στείλαμε μια ομάδα ναρκοθέτησης στη Λάπηθο, αλλά δυστυχώς, δεν επέστρεψε κανένας από αυτούς».

«Σου λέω ειλικρινά, πως από τη Σκαρίνου μέχρι να έρθουμε στην Αλάμπρα, τα μαλλιά του πατέρα μου έγιναν άσπρα όπως το βαμβάκι».  Ξέραμε πως ήταν στην ομάδα που δεν είχε δώσει σημεία ζωής.

Από την ημέρα εκείνη άρχισε ένας Γολγοθάς για μένα στην προσπάθειά μου να μάθω τι απέγινε ο Νίκος. Εν τω μεταξύ είχα καταταγεί στην Εθνική Φρουρά τον Νοέμβριο του 1974 και υπηρέτησα στη 32 Μοίρα Καταδρομών, όπου μετά από νομοθεσία που εγκρίθηκε, απέλυσαν αρκετούς οι οποίοι ήταν οι μοναδικοί άρρενες που απέμειναν σε κάθε οικογένεια, και μαζί με αυτού,ς απολύθηκα κι εγώ».

Η φωτογραφία του Νίκου Βιολάρη στο σπίτι της οικογένειας

Η τελευταία σκηνή του δράματος

«Μετά από αυτό αναχώρησα για το εξωτερικό, αλλά επειδή ήμουν και το τελευταίο παιδί επέστρεψα, αρραβωνιάστηκα και έμεινα στην Κύπρο για χάρη των γονιών μου. Έκτοτε προσπάθησα μάθω τι απέγινε ο αδελφός μου. Ήμουν μέλος της Παγκύπριας Επιτροπής Αγνοουμένων από την ίδρυσή της. Πέρασαν τα χρόνια και ο γιος μου θα τελούσε τον γάμο του ένα Σάββατο του Ιούλη του 2008 και την Παρασκευή, μου τηλεφώνησε η μάνα μου κλαίγοντας. Την ρώτησα τι συμβαίνει και μου είπε ότι της τηλεφώνησε ένας παπάς και είπε πως βρέθηκε ο αδελφός σου. Μου είπε ότι σε ψάχνει. Της είπα, πως αν τον βρουν θα μου τηλεφωνήσουν εμένα, διότι μόνο από μένα πήραν DNA.

Μου έδωσε το τηλέφωνο του ιερέα και είπα και στη γυναίκα μου να μην αναφέρει τίποτε σε κανένα μέχρι να τελειώσει ο γάμος. Όταν τελείωσε, είπα στον γιο μου, τον οποίο βαφτίσαμε Νίκο στην μνήμη του αδελφού μου, να ξεχάσει το ταξίδι που προγραμμάτιζε διότι υπάρχει πληροφορία ότι βρέθηκε ο θείος του. Του είπα ότι είχα πληροφορία ότι βρισκόταν θαμμένος σε μια συγκεκριμένη τοποθεσία στη Λάπηθο, όπου υπήρχε ομαδικός τάφος πέραν των 200 ατόμων. Σε αυτό τον τάφο είχαμε πληροφορία ότι βρισκόταν και ο Νίκος μας. Επέμεινα πως το λείψανό του θα βρισκόταν σε συγκεκριμένο σημείο. Ήταν σαν να μου έλεγε: «είμαι εδώ». Και όντως, τα οστά του εντοπίστηκαν σε απόσταση 50 μέτρων από εκεί που έδειχνε το δάκτυλό μου και η διαίσθησή μου».

Στα λείψανα που βρέθηκαν έλειπε μέρος του προσώπου του, μέρος της δεξιάς γνάθου του, μέρος της δεξιάς πατούσας του. Ο αδελφός του Ανδρέας Βιολάρης κλήθηκε στο Ανθρωπολογικό Εργαστήρι της Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων (ΔΕΑ) και τον αναγνώρισε, όπως θα αναγνώριζε τον εαυτό του στον καθρέφτη.